vrijdag 14 december 2012

Zinnen om in te lijsten

Aan het eenvoudige kader van deze liefdesgeschiedenis zonder veel verwikkelingen, zijn enige lotgevallen van de kamerverhuurster, van de overige commensalen en van buren opgehangen. Dat is ook allemaal stilstaande ellende.

Dit citaat komt uit een boekbespreking in de bundel Houten leeuwen en leeuwen van goud, van Willem Frederik Hermans.

Het gaat mij natuurlijk om het zinnetje Dat is ook allemaal stilstaande ellende. Zo precies doeltreffend en bondig, dat vind ik zeldzaam mooi. De zinsnede 'stilstaande ellende' komt niet vaak voor. En geef toe: u kent mensen op wie dat zinnetje van toepassing is. Een droevige gedachte? Misschien, maar toch ook geruststellend: het slaat immers niet op u.

Zinnen om in te lijsten worden vaker, maar spaarzaam, voorgesteld op Loket Diversen.

W.F. Hermans, Houten leeuwen en leeuwen van goud, uitg. De Bezige Bij, Amsterdam 1979, ISBN 90 324 0669 9.

dinsdag 23 oktober 2012

Bij de dood van Edison

De Koninklijke Bieb kwam met een krantenbericht van vandaag precies 81 jaar geleden, waarin gemeld werd dat Thomas Alva Edison overleden is.

Thomas Alva Edison ontdekte de diode. Wat is een diode? Een diode is een halve transistor, kun je zeggen. En transistoren zijn er in miljarden miljarden om u heen, in uw computer, uw telefoon, in de tv, de radio, de camera, de geluidsinstallatie, in bijna alles elektrisch.

(Edison was niet de eerste die het effect ontdekte, maar dat is een ander verhaal. Dat effect is, voor de liefhebbers: als je Het van + naar - aansluit, vloeit er stroom. Als je Het van - naar + aansluit, niet.)

Het bijzondere is dat Edison er helemaal niets in zag. Hij was op zoek naar een manier om de gloeidraad in lampen langer te laten meegaan. Hij verzon wel een toepassing, maar daar was op dat moment ook geen belangstelling voor.

Pas een 30 jaar later werd er een toepassing voor gevonden (radio), en pas nog weer 30 jaar later werd met diodes de basis gelegd voor het toestel dat uw en mijn leven heviger beïnvloedt dan wat dan ook: de computer.

Moraal: je moet je niet afvragen wat het nut is van wetenschappelijke uitvindingen. En dus ook niet wat het nut is van wetenschap, want er kan gemakkelijk een halve eeuw overheen gaan voordat er enig nut blijkt.

Daar moeten we bij zeggen dat Thomas Alva Edison een ondernemer was. Niks geen Professor in de Subsidieaanvragen, maar een bedrijfsleider op zoek naar manieren om zijn uitvindingen beter verkoopbaar te maken.

Waarmee niet gezegd is dat universiteiten geprivatiseerd moeten worden. Noch dat een hoogleraar niet zou mogen bijklussen. Wel: wetenschap moet, om de wetenschap. Net als kunst eigenlijk. L'art pour l'art - wie zei dat? La science pour la science, zeg ik - maar ik zal de eerste niet zijn.

foto: 6BN8 Vacuum Tube, door arbyreed onder Creative Commons licentie.

zaterdag 20 oktober 2012

Kinetische Kunst #11: Daniel Palacios' Waves

Een touw, twee motoren, een aantal bewegingssensoren en publiek. Is dat alles? Nee, er zit nog heel veel meer achter. Maar kijk eerst maar even naar het filmpje.

Dit is nou zo'n kunstwerk dat ik graag van dichtbij zou bekijken. En ermee spelen, want dat kan ook: de golfpatronen worden beïnvloed door de mensen die om het Ding heen lopen.

Meer informatie over Daniel Palacios op zijn website.

Het was David Cuartielles, één van de mensen in het bescheiden, maar per ongeluk buitengewoon invloedrijke Arduino team, die ons hierop wees. 'Ons', publiek van Elektor Live, een samenscholing elektronica-freaksliefhebbers, vandaag in Dortmund.

Ik vind Cuartielles' verhaal een onweerstaanbare combinatie van doorzicht, idealisme en lef.

In de elektronicabranche, meer precies in de halfgeleider- en componentenwereld, werkte het decennialang zo: de onderdelen kosten een grijpstuiver, maar de spullen om iets leuks te maken van die onderdelen, de "ontwikkelomgeving", kostte vaak meerdere honderden euro's, en als je iets van een andere fabrikant wilt gebruiken moet je opnieuw in de buidel tasten.

Cuartielles c.s. stelden Arduino compleet met ontwikkelboard op 25 dollar inclusief BTW, overal, wereldwijd. De gemiddelde prijs van een studieboek. Een student kan het zich veroorloven. De ontwikkelomgeving om 'm te programmeren kun je gratis van Internet plukken.

Arduino werd een fenomenaal succes. Ga maar even googelen, dan ziet u het zelf. De website trekt miljoenen kijkers per maand. Arduino is hip. De eerste hippe chip op deze planeet.

maandag 1 oktober 2012

Make Your Own USB-footswitch

laptop as dictaphone


Een Nederlandse vertaling van dit artikel vindt u hier

Of late, I get hired more often to do interviews. Which I record, using a digital recorder. I work out the interview in Word from the recording. I want the article to be a life-like representation of the subject's words. So before I start editing, I write down what was said, as good as literally. That means I have to pause, rewind an unpause the recording many times. Many many many times.

So I wanted to be able to continue typing in MS-Word, while operating pause/play and rewind on the mp3-player (which also runs on my laptop) with my feet. The idea is not new: the typewriter and the dictaphone have been among us for about a century. So I figured that something similar on my laptop would be a piece of cake.

I was wrong. Commercial dictaphone software starts at about 200 euro and comes with a separate word processor. Which I do not want. You have separate dictaphone machines from about 400 euro. Which I think is monkey business.

At which point it became a matter of honour. I had to find an affordable solution. And so I did. It cost me about a tenner on materials and a couple of hours of joyous tinkering.

But first, the software.

What didn't work

For starters, you need mp3-player software. Of which there is great abundance.

VLC Media Player supports all videoformats north of Tierra del Fuego, but it will hiccup when you hit pause/play. Which is tiresome to listen to. Exit VLC.

Realplayer and Winamp only obey commands if they are in focus, that is, if they are, of all the programs open on your computer, the one program that reacts when you type something on the keyboard. So from Word, you have to ALT-TAB to them, press a key combination, and ALT-TAB back to Word. That doesn't work. Exit Realplayer and Winamp.

Microsoft is not so bad

What remained was Windows Media Player. Most keyboards have a separate pause/play button. Media Player running in the background obeys to that button while you type in MS-Word. Good! The only problem was that Media Player doesn't have a keyboard shortcut for Rewind. The solution is a free plug-in called WMP Keys. Install, enable, and CTRL-ALT-B jumps back about 15 seconds or so. On most machines, CTRL-ALT is the same as the right ALT key. So that's two keys, not three.

This worked. To be able to press those buttons with my fingers while typing was a big step forward already. But I wanted a footpedal. After a lot of searching (good heavens, the amount of junk on the market aimed at nitwits with money to burn!) Lifehacker.com pointed me to this clip. That showed me the way.

So I bought a second-hand USB keyboard with player buttons, for € 2,50 at a local reseller's. Turned out to work right away, no conflicts. You can do four-handed typing with two keyboards on one machine (should you wish). Good!

So I opened the keyboard. You see a little circuit board, with a couple of micro-switches for the player buttons. Which one is play/pause is easy to see. You also see the keyboard matrix. If you take a good look, you'll understand how a keyboard works. If you want to know more about this, here is a nice tutorial.

All the other stuff for this project I had lying about: (jargon alert!) two foot-operatable double-pole double-throw momentary switches (single pole would do), a plate of aluminium and wood for the housing. It's sturdy, but it doesn't need to be water-tight. I never work on my laptop in the rain.

The Making Of, and the result, can be seen in the accompanying clip.

Does is work to your satisfaction?
Yes.
Totally?
Yes.
Really?
Yes, well, I'm thinking about a piece of software that automagically generates written text from the recording, but that's a different story.

Maak Zelf een USB-voetschakelaar

laptop als dictafoon


For an English translation of this post, please click here

De laatste tijd word ik regelmatig ingehuurd om interviews te doen. Die neem ik op met een digitale recorder, en de opname werk ik uit op m'n laptop. Het artikel moet de woorden van de geïnterviewde natuurgetrouw weergeven. Dus voordat ik ga redigeren en schaven, schrijf ik de opname vrijwel letterlijk uit, en dat vergt heel veel terugspoelen, stoppen, en hervatten.

Dus ik wilde in MS-Word kunnen blijven typen terwijl ik intussen op de mp3-speler, die ook op m'n laptop draait, de toetsen pause/play en rewind bedien, liefst met m'n voeten, zodat ik m'n handen vrij heb om door te kunnen typen. Het idee is niet nieuw: zowel typemachine als dictafoon bestaan al ongeveer een eeuw. Dus iets dergelijks, maar dan op m'n laptop, moest makkelijk kunnen. Leek mij. Maar dat viel tegen. Dictafoonsoftware bestaat, maar begint bij 200 euro en dan heb je een aparte tekstverwerker. Die ik niet wil. Of je hebt een los apparaat vanaf 400 euro. Dat is verlakkerij.

Daarmee werd 't een erekwestie. Ik moest en ik zou een betaalbare oplossing voor op m'n laptop.

Dat is gelukt. Een tientje materiaalkosten en een paar uur heerlijk knutselen.

Eerst de software.

Wat niet werkte

Om te beginnen heb je software nodig die mp3'tjes afspeelt. Die is er te kust en te keur.

VLC Media Player ondersteunt alle videoformaten ten zuiden van Tromsø, maar een mp3'tje hikt als je op pause/play drukt. Dat is vermoeiend luisteren, dus VLC viel af.

Realplayer en Winamp luisteren alleen naar commando's als ze 'focus hebben': als ze, van alle programma's die je open hebt, dat ene programma zijn dat reageert als je iets op het toetsenbord intikt. Dus vanuit Word moet je dan met ALT-TAB erheen, toetscombinatie indrukken, en met ALT-TAB weer terug naar Word. Dat werkt niet. Exit Realplayer en Winamp.

Microsoft is zo gek nog niet

Bleef over: Windows Media Player. Op de meeste toetsenborden heb je een aparte knop voor pause/play. Media Player reageert daarop terwijl je in Word werkt. Prima! Het enige probleem was nog dat Media Player standaard geen toetscombinatie voor terugspoelen (rewind) kent. De oplossing is een gratis plug-in genaamd WMP Keys. Installeren, aanzetten en met CTRL-ALT-B spring je een stukje terug. Op de meeste machines is CTRL-ALT hetzelfde als de rechter ALT-toets, dus dat zijn dan twee en niet drie toetsen.

Dit werkte. Het was al een hele vooruitgang dat ik tijdens het typen die knoppen met mijn handen kon bedienen. Maar ik wilde een voetpedaal. Na een hoop gezoek (lieve hemel, wat is er toch een enorme hoop rommel op de markt voor nitwits met geld te veel) kwam ik via het onvolprezen LifeHacker op dit filmpje. Dat wees me de weg.

Ik kocht een tweedehands USB-toetsenbord met player-knoppen (voor € 2,50 bij www.Hajo.nl). Dat bleek gewoon te werken, je kunt een extra toetsenbord inpluggen en dat werkt tegelijk met het ingebouwde toetsenbord van de laptop. De ene zit de ander niet in de weg. Mooi!

Dat USB-toetsenbord heb ik opengeschroefd. Dan zie je een printje. Daarop zitten microschakelaars voor de speciale toetsen. Welke dient voor Play/Pause zie je heel makkelijk. Op het printje zitten ook de contacten voor de keyboard-matrix. Als je goed kijkt, snap je meteen hoe een toetsenbord werkt. (Een volledige uitleg over de werking van een toetsenbord vindt u hier).

De rest van de spullen voor dit project had ik nog liggen: twee dubbel-om momentschakelaars voor voetbediening, een plaat aluminium en hout voor de behuizing. Het moet tegen een stootje kunnen, maar waterdicht hoeft het niet te wezen, want ik werk nooit in de regen op m'n laptop.

The Making Of, en het resultaat, ziet u in bijgaand filmpje.

Werkt het naar tevredenheid?
Ja.
Helemaal?
Ja.
Echt?
Nou, 't liefst zou ik die opname door een stuk software halen dat er automatisch tekst van maakt. Maar dat is een ander verhaal.

zondag 12 augustus 2012

Oldebroek Boem

Hadden we amper een Wereldoorlog weten te ontspringen, spoelt er allerhande springstof aan op 't strand. Wat moet je ermee? Nou, laten knallen natuurlijk! Het is gedaan, las ik in De Natuurkunde van 't Vrije Veld. Op de hei bij Oldebroek, in 1922. Loket Diversen dook in online archieven. En vond een tijdmachientje. Stap maar in.

"Met het oog op wetenschappelijke proefnemingen voor geluidsbepaling worden dezer dagen in de legerplaats Oldebroek groote massa's ontploffingsstoffen tot explosie gebracht. De ontploffingsstoffen zijn afkomstig van Duitsche, Belgische, Engelsche en Fransche mijnen, welke tijdens en na den oorlog aan onze kust zijn aangespoeld en door de artillerie werden gedemonteerd. Deze stoffen, welke tot zelfontlading kunnen overgaan en dan gevaar opleveren door ongewilde explosie, moeten worden opgeruimd.
Daarbij kunnen ze dienst bewijzen voor wetenschappelijke waarnemingen.
Vrijdagavond kwart over negen had de eerste ontploffing plaats. Toen is in de heide op 4.5 K.M. afstand van het kamp een hoeveelheid van 1000 K.G. tot ontploffing gebracht, die in wijden kring de bevolking van de Veluwe heeft opgeschrikt." 1)

Dat was een voorproefje, op 15 september 1922. De echte knal was zaterdag 28 oktober 1922.

"Vijfduizend kilogram perchloraat waren opgestapeld. De ontploffing werd tot stand gebracht door een electrischen draad. Een kolom vuur en rook schoot tot groote hoogte op en een geluid als een donderslag hield eenige minuten aan. Geen boom of plant binnen een radius van 150 meter bleef overeind. De kuil is thans een krater geworden van negen meters diepte". 2)

De inboorlingen waren evenwel nauwelijks onder de indruk. Een week later meldt het Nunspeets Nieuws- en Advertentieblad terloops:

"In Oldebroek zelf had de ontploffing het geluid als van een zwaar kanonschot. De schade in de omgeving moet gering zijn en wordt geschat op circa f 75, welke hoofdzakelijk door het breken van ruiten is veroorzaakt. Werd de eerste maal een gat in den grond geslagen van 3 M. diep, thans werd op dezelfde plek door de ontploffing een gat ter diepte van 8 M. geslagen." 5)

Acht en niet negen meter. Die internationale pers kan toch zó overdrijven! Ook toen al. Aan internale belangstelling ontbrak het echter niet:

"De wind woei Noord-Noord-Oost en de ontploffing werd gehoord nabij Utrecht, op een afstand van 70 mijlen. Luisteraars in Engeland hebben evenwel niets van de ontploffing vernomen. Ook te Parijs stonden duizenden belangstellenden te wachten op het geluid der ontploffing doch niets werd gehoord." 2)

Dat de knal niet in Engeland werd waargenomen, was jumping to conclusions:

"Door middel van een hoogeweerstand microfoon heeft het laboratorium van het Arsenaal van Woolwich een juist beeld gekregen van de ontploffing te Oldebroek, waarbij de Nederlandsche geleerden wenschten vast te stellen hoe wind en temperatuur inwerken op de voortplanting van het geluid. De geluidsgolven hadden 21 minuten noodig om Londen te bereiken." 3)

Sapristi, een mooie waarneming! De hemelsbrede afstand tussen de hei bij Oldebroek en Woolwich kunnen we googelmapsen: iets meer dan 417 kilometer4). Geluid gaat met een snelheid van ongeveer 340 meter per seconde, dus zeg een kilometer in drie seconden, dus 20 kilometer in een minuut, dus in 21 minuten... 420 kilometer! Ça frappe comme une bus, mon brave!

Het Vaderland meldt nog meer:

"De correspondent van de N. R. Ct. te Brussel meldt dat het Belgische Meteorologische Instituut op uitgebreide schaal maatregelen had getroffen om te luisteren naar de ontploffing van Zaterdagmiddag te Oldebroek. In Brussel hebben de vijftien op verschillende punten der stad of in de omstreken opgestelde waarnemers niets gehoord; ook in Antwerpen is niets waargenomen.
Daarentegen wordt uit Nyvel wel een gunstig resultaat gemeld; men heeft daar (op ongeveer 30 KM ten Zuiden van Brusssel) de ontploffing zeer duidelijk waargenomen. 3)

Uit het raampje van onze tijdmachine zien wij mannen met bolhoeden en hoge boorden, in parken, op pleinen, op daken, de handpalmen achter de oorschelpen, de blik verwachtingsvol naar het noorden gericht. Van om de hoek klinkt een schilderij van René Magritte.
Dus wel in Utrecht, níet in Antwerpen (172 km) Brussel (208) of Parijs (470), maar weer wel in Nijvel, op 233 km van Oldebroek. Vreemd!

De man die het allemaal georganiseerd had was Professor Van Everdingen, toenmalig hoofddirecteur van het KNMI. Hij spreekt van een stiltegordel van zo'n 100 kilometer breed, en daarbuiten een gebied van abnormale geluidsvoortplanting. Geluid dat schuin naar boven ging moet zijn teruggekaatst naar de aarde. Maar hoe dat precies gebeurde wist ook Van Everdingen niet eenduidig te verklaren.

Zijn commentaar was zo uitvoerig dat de Sumatra Post het in twee delen publiceerde, op 11 en 12 december 1922. Loket Diversen geeft de tekst hieronder integraal weer, met reden. Aan een linkje hebt u waarschijnlijk niet genoeg. (Het KB-krantenarchief is meer geschikt voor onderzoekers, minder voor bloglezers. Wij maken het u makkelijk.) Ten tweede is Van Everdingen een bètawetenschapper die ook goed schrijft. Vast een gymnasiast: wis- en natuurkunde, én Grieks en Latijn. Proef zijn taal. Merk hoe kalm, to-the-point en begrijpelijk hij zijn verhaal doet. Last but not least: wat Van Everdingen hier doet is hypermodern! Op een openbaar platform maakt hij inzichtelijk waarom de proef belangrijk is. Hij deelt kennis met eenieder die er kennis van wil nemen. In 1922. Het is de Public Library of Science avant la lettre.

In het eerste deel leest u over de reactie van omwonenden, de invloed van wind, en wat er in luchtlagen plaatsvindt. Klik om het eerste deel te lezen.

In het tweede deel leest u hoe de organisatie van zo'n internationale waarneming in zijn werk ging, en hoe de wetenschap te werk gaat om het verschijnsel te verklaren. Klik om het tweede deel te lezen.

Wetenschap komt niet na één nachtje slapen. Twee maanden later, in februari 1923 meldt de Nieuwe Tilburgse Courant dat alle waarnemingen nu verzameld zijn. Het resultaat is spectaculair:

"Uit Parijs wordt aan de N.R.Ct. geschreven: Hier was al dadelijk levendige belangstelling voor het experiment der ontploffing van 28 October. In Frankrijk heeft de heer Maurain, directeur van het instituut van Natuurkunde te Parijs, de resultaten verzameld. In de meeste landen zijn alle nu bekend. Ze bevestigen (..) het voorkomen van stille- en verre geluidsgordels. Die, waarin de ontploffing rechtstreeks om de plek daarvan werd ondervonden, was betrekkelijk nihil. Volgens de richting wisselt zijn uitgestrektheid tusschen de 20 en 70 K.M. Daaromheen heeft men een stilte-gebied geconstateerd tot op zijn minst 189 of 200 K.M. en verder op een nieuwe gehoorszone, waarvan men niet kan zeggen, dat ze aaneensluit, daar de stellige waarnemingen hiervoor te gering waren, maar die zich bijna in alle richtingen heeft uitgestrekt tot op ontzaglijke afstanden; Zuidwaarts in Frankrijk tot 600 KM (omstreken van Dijon) in Engeland tot op 700 KM, in Schotland (730), Oostenrijk (bijna 900), bij Bremen (ongeveer 200) en bij Berlijn (tegen de 500). België lag bijna geheel in de stiltegordel, slechts in het Zuiden is de knal gehoord." 8)

Kanongebulder heb ik nooit gehoord, maar nog steeds worden er mijnen uit de Schelde gevist en is de bodem rond Verdun vergeven van granaten. Na WO II is er net zo'n proef gedaan in Helgoland, maar of de verklaring voor de stiltegordel en de hoorbaarheid daarbuiten ooit sluitend is gemaakt, weet ik niet. Ook in 1969 wist Minnaert het nog niet zeker. 9)
Waarom is deze proef daarna nooit overgedaan? Het moet niet zo moeilijk wezen. Ballonnetjes tjokvol elektronica in de lucht, een flash mob waarnemers, Twitter (#bigboom) en geotagging om de waarnemingen te bundelen. Van Everdingen zou zijn vingers hebben afgelikt bij ons moderne instrumentarium.
Op zoek naar illustraties voor dit artikel vond ik - misschien - een antwoord op die vraag. Gecontroleerde grote ontploffingen na WO II waren meestal kernproeven. Het bovenste plaatje is een legpuzzel voor kinderen, van China's eerste kernbom, 16 oktober 1964. Bewijzen kan ik het niet, maar als ik kernbommengeneraal was, dan zou ik geen civiele wetenschappers uitnodigen bij mijn experimenten. Daar komt maar gedonder van.

bronnen

1) Ontploffingen te Oldebroek, Nieuwe Tilburgse Courant, 19 september 1922.
2) REUTER-TELEGRAMMEN UIT DE STRAITS-BLADEN. (Vertaling van Aneta.) Londen, 29 Oct. 1922, Het nieuws van den dag voor Nederlansch-Indië, 7-11-1922.
3) DE GEKUIDSPROEF TE OLDENBROEK, Het Vaderland, 31-10-1922, Ochtend.
4) Google Maps distance calculator. Oldebroek is 52.418661, 5.967960, Woolwich is 51.496111, 0.068056.
5) Streekarchivaat Noordwest-Veluwe, Nunspeets Nieuws en Advertentieblad, 4-11-1922 p.2.
6) De Sumatra Post, 11-12-1922, Medan, jaargang 24 nummer 287.
7) De Sumatra Post, 12-12-1922, Medan, jaargang 24 nummer 288.
8) Nieuwe Tilburgse Courant, 13-02-1923, jaargang 45 nr 8593
9) Abnormale hoorbaarheid op zeer grote afstanden, in De Natuurkunde van 't Vrije Veld, deel 2, Marcel Minnaert, via DBNL.
foto: Successful Explosion of First Atom Bomb in China, uit Thomas Fisher Rare Book Library, University of Toronto, Toronto, Ontario Canada, licentie Creative Commons
Het lettertype van de citaten is Goudy Bookletter 1911, een Google Web font ontworpen door Barry Schwartz naar Kennerly Old Style van Frederic Goudy.

zondag 29 juli 2012

Hoezo natuurkunde?

Neem bijvoorbeeld de proef van Millikan. Oliedruppels zweven tussen twee condensatorplaten. Of neem de constante van Planck of Boltzmann. Het werd behandeld bij natuurkunde, maar wat het met natuur te maken had? Niemand die het me overtuigend kon uitleggen. Totdat ik kort geleden voor het eerst hoorde van De Natuurkunde van 't Vrije Veld, van Marcel Minnaert. DBNL, de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren, heeft namelijk (al enige tijd geleden) de eerste druk van alle drie de delen integraal online gezet.

Ik las één paragraaf en was op slag verkocht. Dit moest ik hebben. De nieuwprijs, 200 euro voor een herdruk uit 1996, is buiten proportie, maar gelukkig vond ik via boekwinkeltjes.nl een keurige editie van rond 1969, gebonden, in prima staat, voor een schappelijk bedrag. Een weekje later had ik het in huis.

Sindsdien is mijn bewondering voor wijlen Marcel Minnaert aan het uitdijen. Net als het heelal, zeg maar. Ik ben natuurlijk laat met deze ontdekking, maar dat maakt de schat aan natuurverschijnselen, waarnemingen en proefjes niet minder indrukwekkend. Integendeel. Bij elk onderwerp geeft hij meetinstrumentjes die je zelf kunt maken - alleen dat al vormt een geweldige bron van doorzicht en inventiviteit. De opbouw is praktisch: hoofdstukken opgedeeld in paragrafen, met een kop en een staart. Je kunt het van begin tot eind lezen, maar als naslagwerk is 't ook prima bruikbaar. Het notenapparaat is rijk, kort en bondig onderaan de pagina, zoals het hoort. De illustraties, duidelijk en ook wel grappig, maakte Minnaert zelf. En verder is de tekst verfraaid met toepasselijke citaten uit poëzie en literatuur. Een encyclopedisch werk. Van een homo universalis.

De eerste druk, drie delen, verscheen tussen 1936 en 1939. Herdrukken herzag Minnaert zelf, maar een enkele stoomtrein ter perfecte illustratie bleef staan, evenals het kanongebulder op het slagveld van WO I, omdat daar aantoonbaar geen regen van kwam. Vliegtuigstrepen in de lucht kwamen erbij, en kleding in plaatjes werd gemoderniseerd. De dames hieronder meten de snelheid van wolken, links in 1939, rechts in 1970.

Wolkenland

Ik wilde eigenlijk beginnen in het tweede deel met het hoofdstuk over elektriciteit, want daar heb ik voor doorgeleerd. Maar ik werd afgeleid, eerst door geluidsverschijnselen en vervolgens raakte ik totaal verslingerd aan het hoofdstuk Wolkenland. Wolken hebben oorzaken en gevolgen, spelen rollen in taferelen. Ik heb het uitgespeld, sommige stukken herhaaldelijk. Ik denk dat ik er nu een beetje meer van begrijp, maar hoe meer je weet, hoe meer je weet dat je nog niet veel weet. Aan de andere kant is een ontegenzeggelijk voordeel dat ik wolkenluchten nu altijd met aangename verwondering bekijk, zelfs als er regen uit valt.

Minnaert bespreekt natuurverschijnselen. Daarom heet het natuurkunde. Wist u dat je luchtvochtigheid kunt meten met een lange blonde haar of met een haverkorrel? Of dat er in de jaren 20 op de hei bij Oldebroek 5000 kilo springstof tot ontploffing kwam, en dat de knal is waargenomen in Oostenrijk, bij Dijon en Nijvel, niet in Brussel, Antwerpen en Den Bosch maar weer wel in Londen en Ede? Is dat niet merkwaardig?

Nog iets: elke puber vraagt zich wel eens af waar wiskunde eigenlijk goed voor is. Minnaert laat talloze toepassingen zien. Belangrijker: hij zet aan tot nadenken over verschijnselen om je heen, en wijst je de weg in hoe je dingen kunt meten. Dat heeft blijvende waarde. Ik begrijp niet waarom er op de middelbare school niet meer uit deze boekjes geput werd of wordt. Ik snap heus wel dat je met kennis van de haverkorrel-hygrometer niet direct binnen bent bij de R&D-afdeling van ASML. Maar vaardigheid in methodisch onderzoek kun je ook opdoen met een kompasje van vijf euro; je hebt er niet meteen een deeltjesversneller voor nodig, of zelfs maar een computer. Wel verwondering en vernuft. Deze boekjes doen het voor, op een hele aanstekelijke manier.

Ik ben van mening dat de Natuurkunde van 't Vrije Veld onsterfelijke aandacht verdient. Gelukkig staat de complete reeks online, maar verder heb ik het tij tegen. Bibliotheken voeren het af naar magazijn of stortkoker, ThiemeMeulenhoff geeft het niet meer uit, bol.com vraagt een woekerprijs.

Maar het is veel te leuk om vergeten te raken. U hoort nog van mij.

bron: dbNl, digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren.
foto: measuring angles, door Nathan & Jenny onder Creative Commons

vrijdag 13 juli 2012

Monitorstandaard

Lange dagen achter m'n monitor in een verkeerde houding begonnen last te geven, dus ik zocht een geschikte monitorstandaard. Die was niet te vinden. Kant-en-klare monitorstandaards zijn er alleen in de varianten schreeuwend duur, foeilelijk, of beide.



Zo'n probleem heb je nooit in je eentje. En inderdaad, op Lifehacker.com vond ik een goed idee: vier kastpootjes en een plankje. Alleen wel van Ikea. Daar kom ik zeer ongaarne, maar dat hoefde ook niet.

Enfin, het resultaat ziet u in het filmpje hiernaast. Het werd iets meer werk dan even vier pootjes tegen een plankje schroeven, maar het was heerlijk ontspannend om te doen en de voldoening als 't ook echt mooi wordt is ongeëvenaard.

En, niet onbelangrijk: met deze opstelling werkt het merkbaar prettiger.

vrijdag 15 juni 2012

Beleefd of onbeleefd, that's the question

Het genootschap Onze Taal twitterde deze week:

#Oproep: vind je dat Nederlanders beleefder zijn als ze Engels praten? Reageer via Facebook of mail raymond@onzetaal.nl.

Niet geheel toevallig zag ik dat @FrancisVertaalt per mail op deze oproep had gereageerd. Evenmin toevallig weet ik dat zij er verstand van heeft, dus het leek mij aardig om haar reactie hier te publiceren. En dat mocht:

@OnzeTaal stelt een interessante vraag die ik mezelf ook weleens gesteld heb: zijn Nederlanders beleefder wanneer ze Engels spreken?

Mijn indruk is echter dat dit niet het geval is. Ik heb een aantal jaren in een Engelstalige omgeving gewoond, en daarbij vaak te maken gehad met non-native speakers, onder wie ook Nederlanders. Daarbij viel me op dat Nederlanders soms (nog) veel directer zijn in het Engels dan in hun eigen taal. Volgens mij komt dat doordat je vaak de nuance van je eigen taal mist wanneer je een andere taal spreekt, en het daardoor wat lastiger kan zijn om dingen op een subtiele of diplomatieke manier over te brengen. Die directe benadering kan door Engelsen als onbeleefd ervaren worden, door Amerikanen trouwens minder.

En hoe beleefd komen we eigenlijk over? Ik denk toch wat minder dan we misschien denken. Brits Engels is in zijn algemeenheid al een veel indirectere taal dan het Nederlands, er wordt veel meer tussen de regels door gezegd, en je wordt wel geacht de boodschap op te pikken. Wij Nederlanders doen dat over het algemeen heel anders. Engelsen zijn ook meesters in het gebruik van 'understatements', en bedoelen dingen vaak heel anders dan de nietsvermoedende buitenlander denkt. Een leuk overzicht hiervan vind je hier.

Verder denk ik dat Nederlanders zich minder bewust zijn van uitdrukkingswijzen die in het Engels als normaal ervaren worden. Het Engels is van nature letterlijk doorspekt met 'please', 'thank you' en 'I'm sorry', en dat wordt door ons Nederlanders soms als wat overdreven ervaren. Een subtieler verschil is te vinden in het verschil in intonatie. Die kan ook een rol spelen in de ervaring (van Engelsen) hoe beleefd je overkomt. Het Engels is veel zangeriger, kent veel meer hoogte- en laagteverschillen dan het Nederlands. Een Nederlander die Engels spreekt, is ongeacht zijn of haar uitspraak vaak toch herkenbaar aan de monotonie van de spraak. Dat kan bij Engelsen overkomen als ongeïnteresseerd, en dus wat minder beleefd. ’t Is maar een weet.

@FrancisVertaalt Engels en Duits naar Nederlands. Haar echte naam is Francis van Stokkom, ze 'doet' o.a. ondertitelingen voor TV-series en DVD's en dat is een vertaalvak apart.

Foto: detail van Rudeness in profile, door ClayGiraffe onder Creative Commons licentie

maandag 14 mei 2012

Toshibaatje

M'n Toshibaatje, begin 2007 gekocht, nou daar had ik altijd prima mee gewerkt maar de laatste tijd kreeg-t-ie kuren met z'n scherm. Dat je plotseloos van die psychedelische patronen ziet, weet je wel? Nou heb ik 20 jaar in de hardware gewerkt, dus ik ben daar niet bang voor. Beetje tikken hier, beetje knijpen daar, en jaar hoor, dan floepte-n-ie obbe gément wel weer op normaal.

Maar dat werd dus de laatste weken steeds gevoeliger, weet je wel? Dus ik dat ding opengeschroefd. Kijken of je een contactje kunt schoonmaken of zo, dat werk. Nou ja, dat lukte wel, maar om 'm echt helemaal open te krijgen moest ik geweld gebruiken, en nou ja, met geweld naai je 'n ezel, heb ik geleerd van die jongens op de zaak.

Dus ik dat ding weer dichtgeschroefd. En nu moest ik 'm dus echt in één stand zetten en dan onderaan knijpen waar de kabels het scherm ingaan. Dus ik was al aan 't kijken voor een nieuwe, ja want hij is vijf jaar en dat is gewoon oud, voor een laptop. Dus dat moest sowieso binnenkort gebeuren.

Maar gister had ik effe tijd, ik denk nou la'kis kijken of ik d'r een service manual van kan vinden. Nou, dat vind je dus nergens, maar toen zat ik zo 's te kijken bij de known hardware problems, zie ik daar ineens een screenshotje van, nou, echt ek-zákt datzelfde probleem als wat ik had, weet je wel? Staat erbij: download version 6.811 or higher. Dus ik dat doen, lel van een download! Wel 200 MB of zo. Maar de installer was met een minuutje gepiept.

Dus wat denk je? Hij doet 't weer! Hij heeft er nog wel een klein beetje last van, maar echt veel minder dan eerst. Toch gek toch? Leek gewoon echt een hardwareprobleem, maar blijkbaar kunnen ze die aansturing dan softwarematig toch nog zo oppeppen dat-ie 't weer doet.

Nou en daarom denk ík van, de volgende keer, doe mij maar weer een Toshibaatje. Die mentaliteit weetjewel, dat level service zeg maar, dat snappen ze in Europa gewoon nog veels te weinig. Daarom zijn ze in Spanje ook één op de vier werkeloos. Ja hallo, de hele tijd maar manjana manjana, dan kán toch ook niet goed gaan?

maandag 16 april 2012

Antiek & Curiosa

Antiek & Curiosa "De Optimist"

"Wat je ermee doet mag je helemaal zelf weten. Die stukken muur doen het bijvoorbeeld hartstikke leuk als tuinornament, maar vrienden van ons hebben ze op de eetkamertafel. Met kaarsen erop, als ze eters krijgen. Een conversation piece, nou echt fan-tas-tisch! "

Styling: Medea Kolenbrander & Anthony Modderkolk

woensdag 11 april 2012

Vandalisme in de bieb

niemand soldaat, vrijheid en nog eens vrijheid ███████████. Er zat een kuiltje in twee onderliggende bladzijdes, zo furieus was de zwarte balpen gehanteerd. En dik papier hoor, niet van die bijbelvloeitjes.

Dat is het risico met bibliotheekboeken, dat ze gevandaliseerd zijn. In de Openbare te Den Haag doolde ooit een labiele geest die romans van commentaar voorzag. Dan stond er bijvoorbeeld NIETS VAN WAAR!!! dubbel onderstreept in de kantlijn bij een waarheid als een koe, of een sardonisch Ha ha! in blauwe balpen bij iets dat helemaal niet lachwekkend was.

De verminkingen zijn er in gradaties. Over bescheiden potloodstreepjes in de kantlijn val ik niet. Hele alinea's bibberig met potlood onderstreept ontlokken een zucht, maar meer niet. Maar zo'n zwarte balk doorsteekt een grens.

Ik bladerde verder. De woordenverkrachter had op meerdere plaatsen toegeslagen. Kom binnen, ████████ zag ik; ███ ja, verderop en tenslotte Sideria! Een priester ███████████!. Het uitroepteken was nog net te onderscheiden.

Ik werd er verdrietig van. Welke verknipte zielepoot doet zoiets, juist in zo'n prachtig geschreven boek? Mijn leesplezier was vergald. Ik markeerde de geschonden bladzijden met Post-its en bracht het half gelezen terug. Ik wees de man die het innam op de schade. Hij bedankte me omstandig. (Dankzij Youp begint tegenwoordig iedereen aan gene zijde van een balie bij voorbaat al te kruipen - dat hoeft nou ook weer niet, mensen!) Vervolgens reserveerde ik dezelfde titel opnieuw. Ik wilde het toch lezen.

Anderhalve week later stond mijn reservering klaar. Mijn hoop op een nieuw of zelfs maar ongeschonden exemplaar vervloog echter subiet toen ik het uit de kast pakte. Het was hetzelfde ding dat ik had ingeleverd. Er was iets geprobeerd met radeergum maar de schade was nog even ernstig.

Niet lang daarna kwam ik bij iemand die het complete werk van deze schrijver in de kast had staan. Die eerste zin had ik snel gevonden en toen begreep ik het. En o wonder, twee dagen later vond ik een keurig exemplaar, tweedehands, voor twee euro. Er hoort te staan, respectievelijk:

vrijheid en nog eens vrijheid godverdomme; Kom binnen, goddorie; God ja en Sideria! Een priester godverdomme!

Het geeft wonderlijke voldoening dit rijtje zo hersteld te zien. Alsof ik een Undo-knop voor dat vandalisme gevonden heb. Denk het in Vlaams accent, dan is het nog mooier.

Er zijn mensen die nu met gesloten mond de onderkaak tegen het strottenhoofd trekken en dan wat zuinigjes 'tuttuttut' of 'puppuppup' murmelen. Dat moet dan maar. Wetenschappelijk is bewezen dat vloeken pijn verzacht. Waarom zouden wij onnodig lijden? Vloeken is een wezenlijk onderdeel van taal, en taal moet vrij zijn anders blijven we nergens.

Geniet van taal en vloek met de juiste mate. En daarmee basta, godverdomme!

de citaten in dit artikel zijn afkomstig uit De Verlossing van Willem Elsschot, ISBN 90-253-1145-9.
Dit stukje verscheen eerder op 11-11-2010, maar zonder titel.

dinsdag 13 maart 2012

Harry & Ophelia overwinteren in Nederland

Als u in of om Utrecht woont en uw ogen niet in uw zak heeft, dan zou u ze kunnen kennen, Harry en Ophelia. Ze wonen nog steeds op hetzelfde nest, vlak bij het Weiland met de Eerste Lammetjes.

Dit stripje verscheen al eerder op Loket Diversen, maar we vinden het zonde om het bij die ene keer te laten.

maandag 5 maart 2012

Hints & Tips inzake antivirus-software

Antivirus-software is een noodzakelijk kwaad. Dat je er niet buiten kunt is op zichzelf al hinderlijk genoeg, dus verder dient het zich fatsoenlijk te gedragen. Fabrikanten lijken dat niet te snappen. Had Norton het jaren geleden al voorgoed verbruid, ons huidige pakket (McAfee) werd een dreinende lastpost, tijdverspilling. Dus we vroegen onze Twittervriendjes en -vriendinnetjes om tips.

Een overzichtje van de antwoorden ziet u in de tabel, met dank aan @kopstukken, @projectbooster, @zwervendprofiel, @s_scheffer en @petra_utrecht. We hebben deze pakketten niet allemaal getest, wel nader bekeken. Maar belangrijker: we zijn eens goed gaan kijken wat werkelijk nodig is en wat we ongemerkt al in huis hebben aan beveiliging. Nuttige weetjes leest u onder de tabel.


naam anti-
virus
anti-
spyware
firewall prijs voor 3 machines ouderlijk toezicht anti-
spam
NOD € 29  
Avira gratis  
Microsoft Security
Essentials
gratis  
Eset Smart
Security
€ 40
AVG gratis gratis  
AVG Internet security € 45  
McAfee € 32,50

Wat moet?

Wie zich op internet begeeft wil immuun blijven voor virussen en spyware, dus vaccin-updates moeten dagelijks gedownload en geïnstalleerd. Dat is onvermijdelijk. De mogelijkheid om het in te plannen lijkt handig maar is het niet, want het komt altijd ongelegen. Het is beter als het zo ongemerkt mogelijk gebeurt. Op dit punt scoren NOD en Microsoft Security Essentials heel behoorlijk, maar McAfee onvoldoende. De beveiliging van McAfee functioneert, maar is erg strak. Dus dat dit product met 50% korting in de ING-Rentepuntenwinkel ligt, helpt dan niet meer.

Een spamfilter hebben wij niet nodig, want deze taak vervult Gmail. Ouderlijk toezicht is ten burele van Loket Diversen ook niet nodig; de kans is trouwens groot dat uw kroost handiger om alle beveiligingen heen werkt dan u denkt.

Firewall

Een firewall beschermt tegen aanvallen van buitenaf. Werk je vaak in openbare gelegenheden, dan is dat nodig. Windows Firewall is gratis op Vista en hoger. Hoewel er wordt beweerd dat een aparte firewall 'beter' is, hebben wij geen overtuigende argumenten voor of tegen kunnen vinden.
Werk je uitsluitend op je thuisnetwerk, ga dan na wat je modem/router aan bescherming biedt. Klik voor uitleg hoe dat moet.

Dikke kans dat je modem/router al een firewall of (beter) intrusion detection heeft ingebouwd. Hoe minder dubbelop, hoe beter.

Conclusie

Wat de ideale set beveiligingssoftware is hangt af van waar je de computer gebruikt. Het loont de moeite om kritisch te kijken wat je nodig hebt en wat niet. In geval van twijfel kun je beter in Wikipedia kijken wat iets is dan op advertentieteksten afgaan.

zondag 19 februari 2012

Recensie: De Datameesters van Stephen Baker

Zit u weleens privé te internetten in de baas z'n tijd? Maakt u trouw gebruik van uw bonuskaart? Blogt, twittert, faceboekt of hyvet u? Hebt u ook geen idee op welke partij u moet stemmen? Hebt u zich weleens afgevraagd waarom ze die Breivik niet hebben zien aankomen? Maakt u zich zorgen over de zorg voor u, later als u oud en behoeftig bent? Lonkt u weleens naar een datingsite?

Als u een of meer van deze vragen met ja kunt beantwoorden, dan is De Datameesters van Stephen Baker een boek voor u.

Wat u allemaal doet op uw computer en uw mobiel, waar u verblijft en wat u koopt wordt geregistreerd. Die gegevens worden verzameld, verhandeld, verder bijeengebracht en dan vooral langs alle kanten geanalyseerd. Wat daar zoal mee mogelijk is wordt in De Datameesters haarfijn en soepel leesbaar uit de doeken gedaan.

De oorspronkelijke versie, The Numerati, verscheen in 2008. Dat is al een aardig tijdje terug en de ontwikkelingen gaan heel snel. Het is daarom een goede zet van de uitgever dat Baker, in samenwerking met vertaler Joost Mulder, voor de Nederlandse editie een aantal zaken heeft toegevoegd en up-to-date gemaakt. Om een idee te geven: de dood van Osama Bin Laden staat erin (daarover straks meer), Twitter en Facebook worden genoemd maar niet Zuckerbergs jongste streek, face tagging (juni 2011).

Het is buitengewoon interessante materie. U bent in 7 hoedanigheden onderwerp van analyse, namelijk als Werknemer, Klant, Kiezer, Gebruiker van Social Media, Terrorist, Patiënt en als Minna(a)r(es).

U bent Werknemer, stuurt e-mail, deelt agenda's met collega's en surft op het web. Die massa gegevens van u en uw collega's kan en mag uw werkgever analyseren. De datameesters, wiskundigen, computerwetenschappers, leggen patronen bloot in die datamassa. Psychologen en antropologen duiden die patronen. Sociale netwerken binnen het bedrijf worden in kaart gebracht, van groepen werknemers worden modellen gemaakt. Zo'n model is een stel vaardigheden met een aantal contacten, misschien met ups en downs in de productiviteit gedurende de dag en de week. Bij IBM is het praktijk en leidde het ertoe dat standaardwerk werd opgesplitst in standaardtaken, verder opgesplitst en zoveel mogelijk overgeheveld naar lagelonenlanden.

Is dat erg? Het heeft ook goede kanten. Als onze vaardigheden en ons netwerk, oftewel onze waarde voor het bedrijf, objectief in kaart zijn gebracht, kunnen we gemakkelijker jobhoppen naar een baan die goed bij ons past. Blije werknemers zijn veel productiever. Managers die louter commanderen zullen het moeilijk krijgen - tenzij je ze matcht met mensen die niets liever doen dan commando's opvolgen.

Albert ziet u

Voor uw gedrag als Klant geldt iets dergelijks. Albert Heijn weet tot in detail wat u wilt en hoe u reageert op bonusaanbiedingen. Maar wilt ú mail met de boodschap 'Je favoriete chocopasta is deze week in de bonus'? Ik niet. Dat mijn vrouw me naroept 'vergeet de eieren niet' vind ik best, maar als mijn winkelkarretje dat tegen me roept als ik per ongeluk zonder eieren richting zelfscanner ga, dan vlucht ik subiet zonder boodschappen de winkel uit. Dat snapt Albert. Dus hij doet geen enge dingen, zelfs al zijn ze technisch heel goed mogelijk. Althans, hij doet ze ongemerkt. Lees zelf maar.

De algemene teneur van De Datameesters is dat "ze" weliswaar veel meer van u weten dan u misschien denkt, maar dat "ze" tegelijk ook heel goed begrijpen wat de beperkingen van die wetenschap zijn.

Het hoofdstuk over de Kiezer gaat louter over de situatie in de VS, waar pakweg 250 miljoen kiezers keuze hebben uit twee partijen - veel overzichtelijker dan in Nederland. Toch is ook in de VS de zwevende kiezer een felbegeerde maar tamelijk ongrijpbare prooi. (Op trouwe kiezers maakt niemand jacht.) De datameesters proberen zwevende kiezers zo goed mogelijk in te delen in stammen, en vervolgens moeten campagnestrategen uitdenken wat het beste aanslaat bij die stammen. Obama is dat aardig gelukt, maar het tij kan keren om de gekste dingen.

Op de Terrorist krijgen de datameesters ook maar moeilijk vat. Het Amerikaanse National Security Agency (NSA) is één van de drijvende krachten in de War on Terror. (Ter wille van deze overheidstak zijn uw persoonsgegevens daar bekend zodra u een vlucht naar of via de USA boekt - en ook hoe u betaald hebt en of u halal wenst te eten tijdens de vlucht.)

Maar de NSA lijdt aan brain drain: wiskundig toptalent wordt actief weggezogen door de IBM's, de Googles en de Goldman Sachsen. En tot overmaat van ramp durft de Amerikaanse overheid sinds 9/11 geen buitenlanders meer aan te nemen voor zaken van nationale veiligheid. Knappe koppen uit India, China, Japan, Europa gaan naar het bedrijfsleven.

Een andere oorzaak is dat je de betekenis van de patronen in bijvoorbeeld Arabische datamassa's niet kunt begrijpen zonder kennis van de Arabische cultuur. Die computers zijn hooguit een hulpmiddeltje. Je moet weten wat de situatie ter plaatse is en dat is mensenwerk1. Obama begreep dat. Zo heeft hij Bin Laden te pakken gekregen.

Vals-positieve terroristen

Het probleem met die modellen, aldus de datameesters zelf, is dat ze alleen werken voor grote groepen mensen. Stel je risicoprofielen op aan de hand van bekende terroristen en laat je die los op een populatie, dan krijg je gigantisch veel vals positieven. Dat werkt een zucht naar meer gegevens over ons in de hand, maar of die dan beter resultaat opleveren kan niemand beloven. Dus verstandig beleid blijft bitter hard nodig. Niemand wil een bewakingsmaatschappij die er desondanks niet in slaagt ons te beschermen.

Dan hebben marketeers het heel wat makkelijker, met al die mensen die Twitteren en Bloggen over hun bed- en wc-geheimen. Wat de klant wil is snel, gemakkelijk en betrouwbaar in kaart te brengen, dankzij social media. Targeted advertising en search engine optimisation gingen hand in hand en wat gebeurde er? Je kreeg spamblogs, bol van de advertenties en populaire zoektermen, die optimaal voldeden aan je zoekopdracht, maar die je helemaal niet in je zoekresultaat wilde zien. De menselijke gegevens raakten vervuild. Dus de datameesters moeten middelen verzinnen tegen de spam. Het is ook altijd wát.

Wat u invult op datingsites is echter meestal wel betrouwbaar. En omdat wij dat blijkbaar massaal doen, is de matching ook best goed, zoals Baker aantoont in het hoofdstuk over de Minnaar. Al kun je op papier nooit voorspellen of het klikt.

En er zijn ook doorbraken. Als u wilt, kan uw huisarts over niet al te lange tijd een signaal krijgen als u de vroege symptomen van Alzheimer begint te vertonen, nog voordat u zelf ook maar iets in de gaten krijgt. In het hoofdstuk over de Patiënt schetst Baker mogelijkheden, maar ook mankementen.

Baker schrijft uitgesproken vlot en populair en de vertaling komt, zoals het hoort, niet als vertaald over. Baker heeft een heel regiment wetenschappers geïnterviewd en van al die mensen krijgen wij steevast ook haarkleur en stijl van kleden te lezen. Hij is zeer scheutig met sappige voorbeeldsituaties. Dat neigt zo nu en dan naar bladvulling, hij zou soms best wat rapper zijn punt kunnen maken. Maar dat zijn allemaal kleine zaken die moeiteloos wegvallen tegen het enorm hoge gehalte aan prikkelende informatie in dit boek.

Titel: De Datameesters. Hoe onze gegevens in ons voor- en nadeel worden gebruikt.
Auteur: Stephen Baker
Uitgever: Maven Publishing, Amsterdam
Paperback, 319 pagina’s, EUR
ISBN: 9789490574307

1. Mocht u meer willen lezen over dit onderwerp: in See No Evil vertelt voormalig CIA-agent Robert Baer hoe inlichtingenwerk ter plaatse in het Midden-Oosten en rond Tsjetsjenië sinds midden jaren '80 door de Amerikaanse regering steeds verder werd afgeknepen en tenslotte niets meer waard was. (terug)

vrijdag 17 februari 2012

Test! Online password-kluizen

Wachtwoorden zijn stom, maar onvermijdelijk. Nadat ik weer eens een uurtje had verkloot met het zoeken naar een password dat ik vrijwel nooit nodig heb, was ik het zat. Dit moest beter kunnen.
Dus ik gooide het in de groep. Het onderwerp leeft, zo bleek. Op mijn tweet

Iemand ervaringen met een goede online passwoorden-kluis? #durftevragen

kwam reactie van @antoniamo, @kopstukken, @kophieps, @Grismar via @timmietovenaar en @JustineP via @CarlaMondig. Waarvoor bij deze hartelijk dank (en wat is Twitter toch een fijn medium voor dit soort dingen). Dit zijn de antwoorden:

  1. Dropbox
  2. Mega
  3. KeePass in combinatie met Dropbox Mega
  4. Password Maker
  5. Lastpass

Dropbox

Dropbox was een goed concept, maar inmiddels is Mega (zie hieronder) een beter alternatief. Het basisidee van beide is hetzelfde, dus dat leggen we even uit.

Dropbox? Mega? Cloud sharing voor beginners

Dropbox en Mega bieden een doos in de cloud waar je (u raad het al) dingen in kunt doen. Vanaf elke machine waarop je Dropbox (en/of Mega) installeert kun je bij jouw doos. "Elke machine" kan zijn een pc, een smartfoon, of een tablet; zo'n beetje elk soort, merk en type wordt ondersteund (Windows/Linux/Mac, Android/iPad/iPhone/Blackberry). Op al die machines maakt Dropbox een lokale kopie van je doos, of desgewenst een gedeelte daarvan. Zo blijft alles up-to-date.
Gratis Dropbox heeft 2 GB ruimte. Voor tekst is dat ruim zat, maar met foto's gaat het veel harder en voor video's wordt het al snel wat krapjes. Je kunt ruimte bijkopen, 50 GB voor US$ 10 per maand.

Het handige is dat je bestanden en mappen met mensen kunt delen. Informatie in Dropbox en in Mega is onkraakbaar versleuteld. Buitenstaanders die het wachtwoord van jouw mapje(s) niet niet hebben, kunnen er niets mee.

Update 3 maart 2014 Dropbox zelf kan wél jouw digitale eigendommen inzien, en doet dat ook. Dropbox analyseert de gegevens die mensen in hun dropbox bewaren, en verkoopt die analyses. Dus kijk uit wat je online zet. (Ook gij, Brutus).

Voor alle zogenaamd gratis internetdiensten betaal je met de registratie van jouw gedrag. Dat gedrag is interessant voor allerlei instellingen en bedrijven, want het maakt jou, en anderen zoals jij, beter manipuleerbaar. Wil je dat? Merk je dat? Waarschijnlijk allebei niet. Dus je kunt maar beter terughoudend zijn.

Kort geleden heeft Dropbox zijn leveringsvoorwaarden gewijzigd. Ben je het niet eens bent met wat Dropbox met jouw gegevens en bestanden doet, dan kun je niet meer naar de rechter, maar moet je jouw zaak aanhangig maken bij een Amerikaans arbitrage-instituut. Is dat ooit nodig? Geen idee. Maar dat Dropbox bij voorbaat al de weg naar de rechter afsluit, lijkt me geen vooruitgang.

Een ander nadeel van Dropbox is dat je niet automatisch na verloop van tijd wordt uitlogt, zoals dat bijvoorbeeld bij Google en Twitter gebeurt. Als je daar niet inlogt valt de boel automatisch na een week in het slot. In Dropbox blijf je ingelogd, tenzij je handmatig uitlogt. Een normaal mens denkt daar niet aan, wordt er laks mee. Stel nu dat je laptop of je smartfoon wordt gepikt. Ga ervan uit dat de dief hem kraakt - dat is vaak eenvoudiger dan het lijkt. De dief kan dan overal bij, dus ook bij de digitale diamanten in je dropbox. Dat risico is aanwezig.

Enige tijd geleden had Dropbox problemen met hun servers, en konden mensen een paar dagen niet bij hun gegevens. Dit hoort bij de risico's van online leven.

Mega

Mega werkt net zoals Dropbox, maar met twee belangrijke verschillen.

  1. De gratis versie van Mega biedt 50 GB, dus 10 keer zoveel als 'gratis' Dropbox.
  2. Je privacy is veel beter gewaarborgd. Mega kan niet zien wat je in je Megabox bewaart. De versleuteling gebeurt aan de ontvangst-kant. Als jij jouw mega-box bekijkt, decodeert jouw computer de gegevens. Wat je opslaat wordt gecodeerd opgeslagen. Mega kán je gegevens niet zien.

Mega verdient puur aan de verkoop van veilig versleutelde ruimte in de cloud. Veel ervaring met Mega heb ik nog niet, maar wetenswaardigheden zullen we melden.

KeePass in combinatie met Dropbox Mega

KeePass is gratis software, die je passwords onkraakbaar versleuteld opbergt. Je hoeft maar één password te onthouden om overal bij te kunnen. De truc is natuurlijk dat je KeePass in je Dropbox Megabox bewaart. Het password van je machine moet uiteraard niet hetzelfde zijn als dat van KeePass, maar dan heb je een makkelijke, veilige kluis voor alle mogelijke wachtwoorden.

update 10 april 2014 Heel erg handig van Keepass is dat het veilige passwords voor je kan genereren, met 1 muisklik. Die sla je gewoon op, zonder te weten wat ze zijn. Je staat bij een login scherm, je doet Alt-Tab naar Keepass, je selecteert het fiche voor die site in Keepass, en je doet Control+v om in te loggen.

Keepass kan ook je toetsaanslagen versleutelen. Waarom is dat handig? Stel, je hebt een virus opgelopen dat je toetsaanslagen registreert en naar een hacker stuurt (een zgn. keylogger). Die informatie bevat jouw wachtwoorden - daarom doen die hackers dat. Keepass versleutelt toetsaanslagen door steeds andere typfouten eerst te maken en dan te herstellen. De tekens die Keepass voor je invoert zijn daardoor telkens anders en dus veel moeilijker te herkennen.

En nog iets: op dit moment is HeartBleed in het nieuws. Er weer eens een lek in de beveiliging van internet ontdekt, en jawel, u mag weer al uw passwords gaan wijzigen om hackers buiten de deur te houden. Met Keepass is dat veel minder werk! En het zal heus nog wel een keer voorkomen.

Password Maker

Password Maker is een browser-extensie. Je geeft hem één master password, hij genereert een sleutel aan de hand van je master password én de URL van de site waar in wilt. Voor elke site waar je al een password voor hebt moet je dus éénmalig je wachtwoord wijzigen. Daarna logt PM je in met twee muiskliks. Die sleutel maakt-ie steeds "on the fly", dus er wordt niets opgeslagen. Dat lijkt 'extra veilig', maar er kleven ook wat nadelen aan.

(1) Verandert de URL van die site, dan moet je je password wijzigen. (2) Is een site kieskeurig met de toegestane karakters in je password, dan moet je dat apart opgeven. (3) Je kunt er alleen passwords voor het worldwide web in kwijt. Voor veel mensen zal dat geen probleem zijn, maar internet is meer dan het web en voor FTP, IRC, Usenet en RDP en heb je er niets aan. Voor passwords die je toegewezen krijgt (zoals meestal met RDP-verbindingen) al evenmin.

Password Maker is gratis. Er is een versie voor Firefox en Chrome, maar niet voor Internet Explorer.

LastPass

LastPass, ook een browser-extensie, is een on-line kluis waar je wachtwoorden en andere gegevens versleuteld in kunt opslaan. Je kunt nieuwe wachtwoorden laten genereren, bestaande voer je éénmalig in. Die worden dan onthouden in combinatie met de URL van de site waar je ze voor nodig hebt. Een volgende keer log je dan in met één muisklik. Lastpass oogt zeer compleet. Het is adware, d.w.z. in de gratis versie zie je advertenties. Wil je synchroniseren met een smartfoon, dan betaal je een dollar per maand. En dan verdwijnen ook de advertenties.

En de winnaar is..

..Keepass in combinatie met Mega. Ik blijf ook Dropbox gebruiken, want bepaalde informatie van mij mag Dropbox best zien. Ik raad u aan om te kiezen wat het beste bij u past.

Update 27 augustus 2014 Lees meer over slimme instellingen in Keepass, om veilig en toch vrijwel moeiteloos je wachtwoorden te beheren en in te voeren.

maandag 6 februari 2012

Geheime plaatsen

Geen wredere doodsteek voor een mooi stil plekje in Nederland dan vermelding in de ANWB-kampioen. Brengt dat orgaan een fotoreportage over een oord waar nog landelijke rust heerst, dan zal die stilte de komende vijf jaar permanent zijn verscheurd door harleyclub De Babyboomers, kampers in campers en ballen met blonde snollen in cabrio's. Ga zelf maar kijken als u mij niet gelooft.

Het prettige van massa is echter dat zij zich concentreert. Waren afgelopen weekeinde de parkeerproblemen bij schaatsbaantjes niet te overzien, in de rest van het land was geen kip te te bekennen. Het leek wel WK-finale.

Mooie stille plekjes zijn schaars, dus daar moeten we zuinig op zijn. Vandaar dat wij niet zeggen waar deze foto's zijn gemaakt.

woensdag 18 januari 2012

Wat kunst is


Kunst komt vanzelf uit de mens, dus kunst zal er altijd zijn. Maar wat is kunst? Na drie decennia weet ik het.

'Kunst is kunst als er kunst op staat, zegt mijn vader'. Het was mijn vriend Bas die dit zei. Zijn vader was (en is) kunsthistoricus van naam, en de kijk van kenners moet je onthouden. Dus dat heb ik gedaan.

In de vele jaren daarna zag ik dat het inderdaad zo werkt. Wie zich kunstenaar noemt kan eender wat voor werk afleveren, dat kunst noemen, en daarmee is het kunst. Meer is niet nodig.

Maar wat voldeed aan deze definitie sprak mij lang niet altijd aan. Soms zag ik pure verlakkerij die kunst heette. Rode uilenbrillen met bijpassend schoeisel waren er in extase van. Het zong zich los van het introspectief-realistisch wereldbeeld, zeiden ze, het was een inversie van de postmoderne vormentaal. Maar ik vond er niets aan.

De definitie van Bas zijn vader was dus wel bruikbaar, maar onbevredigend. En wat ik erover op school had geleerd was al niet beter. Het leerboek Literaire Kunst van H.J.F.M. Lodewick betoogt eerst omstandig dat een definitie van kunst onmogelijk is, om die vervolgens natuurlijk toch te geven:

Kunst is het scheppen van een nieuwe, een geïntensiveerde werkelijkheid, die ons overtuigt en ontroert, en die blijvende waarde bezit.

Let op het herhaalde onbepaalde lidwoord: een nieuwe, een geïntensiveerde werkelijkheid. Hier wordt in het duister getast. Een goede actualiteitenrubriek voldoet aan deze definitie en toch is dat geen kunst. Kunst is bovendien onderhevig aan mode, dus blijvende waarde is er vaak niet. Nog een, uit Algemene Muziekleer van Theo Willemze:

Kunst is: iedere uiting van de mens om wat in zijn geest aan adeldom leeft op zodanige wijze zintuiglijk waarneembaar te maken dat kan worden aangenomen dat door middel van deze uiting bij een medemens een overeenkomstige gemoedsbeweging of geestvervoering kan worden teweeggebracht.

Adeldom? Bekijk een willekeurige Jan Steen: ziet u ergens adeldom? Overeenkomstige gemoedsbeweging? Even denken. Soms, jazeker. Maar meestal weten we niets over de zieleroerselen van de kunstenaar en vaak is dat maar goed ook.

Nu moet u niet denken dat ik deze auteurs misprijs. Lodewicks boek is een toverdoos van tekstuele stijlfiguren, en in Willemze staat echt alles voor iedereen die muziek maakt en iets over de theorie wil leren. Algemene Muziekleer en Literaire Kunst zijn niet voor niets standaardwerken geworden.

Maar de pen is nondedju toch zeker machtiger dan het zwaard? Waarom is een goede definitie van kunst dan zo moeilijk? Het is altijd blijven knagen. Totdat ik kort geleden weer eens iets van Reve las, om bij te komen van de teksten die ik beroepshalve verstouw. Ik ervoer een schok van herkenning toen ik las:

Kunst is gestileerd menselijk handelen (of een product daarvan), dat een ontroering teweegbrengt.

Deze mag ingelijst, wat mij betreft. Kort en bondig de spijker op zijn kop. Reve, volksschrijver, neemt het oordeel uit handen van de kunstenaar (en zijn groupies) en laat het over aan u en mij. De drie ingrediënten zijn essentieel: menselijk handelen, stilering en ontroering. Doet het u niets? Dan is het geen kunst.

Hier kunnen we mee verder.


bronnen:
Literaire Kunst, H.J.F.M. Lodewick, uitgeverij Malmberg, Den Bosch, 41ste druk p. 7. Dit boek staat in zijn geheel online in de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Literatuur.
Algemene Muziekleer, Theo Willemze, uitgeverij Het Spectrum, Utrecht, 11de druk p. 14.
Zelf Schrijver Worden, Gerard Reve, uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam.
foto: Jeff Koons' "Puppy" near Guggenheim Museum, door EEPaul via Flickr onder Creative Commons

Mogelijk gemaakt door Blogger.